ANIMAL ANOMALI
K A Y A P I
Oleh : Darwin Nasution
Mangecekkon kayapi, ra ma mungkin nai pikirkon ni alak dung i ima pasangan nai, sigaret. Tai, hum momo dope manjalahi korek api ajakna humpado sigaret. Pala dompak lewat iba di pos jago ato parsimpangan ni dalan i uta, manombo adong dei na pangkulingkon iba, "angkang, mangido jolo kayapi nai e" ato "adong do kayapi mu isi" ningia tiop sigaret nia, sanga oban sabut nia pala na get pangolu api i tataring.
Taringot tu kayapi dot sigaret nangkinani, lekna kayapi mei na dodas hurang dot hona paido. Jarang dei dabo binege halak mandokon, "angkang, adong do sigaretmu isi" atope "mangido jolo sigaret mi e sabatang" ato na rosu sakali pe marsijagoan dei ulang jabat sampe "minroksaba, minta rokok sabatang" torus tu dongan. Harana ra dei margonti muse gorar jadi si "rojali" = rokok jarang beli. Mulak tu kayapi nangkinani, salain panait sigaret, kayapi on ning pangidup ra don manjadi mulo ni mardongan. Parjolona harani na mangido kayapi do ra ma torus marsitandaan, markombur lalu mardongan.
Tai, nga hum sakadar panait sigaret porlu ni kayapi on, bahat dope hasaya na i na hum asli ima mambaen so adong api. Api nai porlu i dapur, panait kompor atope soban, ato panait asar di pangambunganna, pagara padang di panutungan udon, dot bahat dope na asing.
Dung jadi api batang ni kayapi on ato mang gara sumbu ni loting misalna manjadi ma ia barang na sangat milas. Pala api i bagasan ate-ate bia dei ruai? Porlu dei ruai kayapi sanga loting panaitna? Pala na porlu tarsongon jia mei ruai kayapi nai bontukna, ima ruangku nai dok ni alak mandailing "mangap-alapi" artina manjalak-jalaki goyak ni roa ni alak so mangolu api i bagasan ni ate-ate nia. Jadi pala porlu ilala marapi ate-ate nia lak, alap-alapi, tai jago ba, sanga i tutung ia ho dot dukdak dukdak. Madao pe zaman on mamaju anggo kayapi ato loting i lek laku, inda kalah tu korek gas moderen i.
Ke ita sotik tu sanga aha dei kayapi i. Nai ujung ni batang nai ima barerang. Pangorgosan nai kotak nai ima masiu ato pottasium. Anggo di Eropa najolo i gabungkon nadua i ibatang nai, panaitna tinggal i gosokkon tu aha sajo na kasar nait ma ia. Tai, marbahaya do rupa i suhu luar na milas atope maronjat-anjat di pangangkutan atope panyimpanan, morgos marapi dot mosok sandirina. Ima so i pasarak masiu dot barerang nai sampe sannari.
Jadi ima gunana na umum panaitkon sanga panutung. Aha dope gunana na asing. Baen prakarya ni daganak SD marbontuk bangunan ni bagas sanga maniru bangunan kuno; pancungkil ni kotoran ni ipon sanga sisilon; baen teka-teki sanga sulap manguji hapintaran; atope na paling tagi lala si Zaki panggirik ni te suping sampe moldop-oldop doma mata nia ben sabasna.
Marhasaya na godang kayapi on. Ulang nian sampe sala hasaya, tarsongon nai sertekkon tu padang sanga sampil-pil dodas najolo di Mandailing, sahinggo rarat sampe sator manombo mosok. Atope marsianyang marsiramban-rambanan kayapi na mangolu ke tu tarup, bo singit so gara sakampung, benna dong doma mangida sa lau nahit. Ulang be nian tarjadi i, kayapi na manjadi hasaya dot dongan do mulona, ra jadi inda marguna dot jadi musu anggo sala pake.
madung nahit di FB Feb 14
NGOPI DI "KANSAS" DOT RAJA I
Oleh : Darwin Nasution
Songon jia biaso tong, dung salose mangajar di almamater mangalapur ma iba asisten dosen on tu dosen pananggung jawab nai. Isema pangalapuran on, ima Prof. Drs. Z.Pangaduan Lubis (alm) na mangalehen kesempatan mangobankon mata kuliah ni ibana Antropologi Musik di Fisip USU. Madung martaon-taon do i oban tulang on matakuliah i, inda be tarbagi imana waktu ambaen sibukna di Sastra, di kewartawanan, budayawan, atope manjadi nara sumber tentang kebudayaan terutama Mandailing di seantero Sumatera Utara.
Tulang na manjadi patron juo dalam bidang penyutradaraan di Sumatera Utara on, salompak mahasiswa iba tong madung mandapot ma iba matakuliah ni alai on dohot nilai B. Tarsongon standar operasional prosedur madung iparate-ateon ma songon jia alai mangajar. Tambana isapaan muse tong sanga bia hubungan prosedurna muse tu jurusan atope tu fakultas satontang honor. Sapanjang huobankon matakuliah ni alai on, ngana ungada ipangido alai sotik ato deba epeng nai, na idokna do baen jiba ma soni. Mahasiswa na lau tamat ma iba tong martolong juo ma ilala mandapot honor bulanan ngun Fisip, itamba adong honor manombo ngun Koran-koran dot beasiswa Supersemar, jadi ma bisa dope iba mangambe nayang i percaturan kota Medan waktu i. Jagit holong na godang mada ilala, angke so bisa pe iba songoni bahatma andil ni tulang on, harana na intens an iba marsuo dot kalai di sela-sela kesibukan ni alai juo di base-camp na, Sastra USU. Di sada tempat na paling mangesankon waktu i, na huingot sampe sannari ima parsuoan nami di Kantin Sastra (Kansas) USU.
Parsuoan mangalapur lau mangecek-ecek kami di pojok sebelah kanan donok tu kasir nai di Kansas. “Adope paido homu bere inumon muyu”, ninna tu au. “Olo tulang upaido ma kopi capuccino, di tulang aha do”, ningku marsapa mulak. “Kopi hitam da bere, paido homu palalu indomi jau dot ji amu”, ningkalai muse. Upaido pesanan nai, tai inda dot indomie ji au, mangan kue-kue do na por ruangku hatia i. Mangecek ma hami satontang mata kuliah ni alai nahuobankon i sanga madung ontap ni jia. Lek husapai juo mengenai epeng nai sanga songon jia, didokna nangkon be se sapai homu bere, pargunaon komuma ninna mantap. Mangolo mau lau marjagit holong. Di ajarina ma iba bahat hal namangecek i satontang penulisan skripsi ambaen alai muse dontong dosen pembimbing niba harana marhubungan dot Mandailing, juo sakobek dot caro manulis populer di koran. Ningna alai, manulis di koran i musti dohot bahasa na sederhana ulang bahat istilah asing so momo ningkalai alak mangarti tulisan niba i.
Malapat-lapat kecek tu jae tu julu tai totop do satontang kegiatan nami masing-masing, halai dosen dot pakar, iba mahasiwa, penulis pemula dot asdos ni alai. Bahat carito ni amang atope tulang on sian pangalamanna, marcampur pangkilalaanku dot ro muloi loja alai dot sagalo riuh ni karejo nalai sasapoken, sasabulan, sasataon. “Madung muloi loja dabo bere sibuk i na karejo on, benna adong-adong dope anggi muyu i bagas na sikola”, ninna alai mandok lau i arsik kalai Commodore Filter (kompil) sobek na terkenali. Sapanjang i tandaan kalai sigaret i sajo mei mandongani kesibukan nalai di sastra, etno, atope di fisip. Mangombus ma timbus na ginjang sian pangarsik nai, ibolusna cikek lipung lau tu pudi parobuk ni alai on, inda ungada nida nasorapi anggo obuk. Sederhana di gaya, adong –adong gondrongna ngun pudi tarsongon habiasoan ni wartawan mungkin waktu najolo i dope dompak karejo ni alai di RRI/TVRI Medan.
Mardalan juo do waktu i lobi sajom na manimba ilmu caro informal di Kansas i, ngun professor kehidupan on. Na hutabalkon sandiri do professor on tu alai di alam berpikirku harani godangna kapasitas keilmuan ni alai, tarutamo bidang budaya dot sastra. Aso, na otik do kapasitasna sian kalai manjadi professor do di USU. Ambaenna na honorer do alai antong di USU salopeh pension ngun Deppen, inda masuk di struktur dosen formal, dosen luar biasa do imana disadun, ido anso nga tartabalkon USU boti professor tu alai on. Anggo hapantasan saro jau, ulang be i kecek. Sakelas DR honoris causa ruangku bo sannari porludo i usulkon on tu jolo bope madung maninggal kalai. Nga songoni do bang Zul, Bang Edi, bang Bahsan, Karnen atope bang Caknan?
Marsarak ma hami di Kansas, i paksa alai juo kon alai mambayari na ami inum i. Adong jom mangajar nalai berikutna di Etnomusikologi, tarsongon kajian budayana benna antroplog i dontong basic nalai na petona. Jadima au mangaraso sangat puas di parsuoan na jarang tarjadi saonok i waktuna, namanjadi ingotan jiau ben polna pangajaran sampe tu ari sadari on.
telah tayang di FB Feb 2014
SUMPAH POCONG
PAMBOTOAN NI HALAK MANDAILING SATOTANG WAKTU
"Sumbayang kotu maita madung lewatma kapal"
"Madung jam piga, WIB dei sanga Waktu. Inda, Seiko don ning bayo i mandok merek ni jom tangan nia i"
Judul nai ginjang on satontang pambotoan ni alak Mandailing don tu hatia-hatia sumbayang najolo. Marsareto dot i manjadi patokan di waktu mangan rap-rap dot manontuhon hatia marangkat dot mulak marusaho. Adong muse dope i tambana ima waktu nai buat sian sora ni binatang. Na santing mada bahatna, tapi ngana jabat manyusahkon i binege najolo sanga jia pake on, na berjalan alami dei songoni, ngadong na sada i gonti on na lain.
Ngana piga bagas dabo na mar jom waktu i di huta-huta di Mandailing. Nadong pe jom per nai kunci dot nai engkol i dope i sakali sabulan. Adong juo do nian di musojid manjadi pangaligian ni waktu alak nabahat. Merekna na beredar hatiha i Lorus dasar ni tanah nai (background ) nai na bontar pala inda targorcing cirlak ni kuningan.
Pala waktu WIB antong patokanna warta berita mei ngun RRI Nusantara 1 Medan ato RRI Nusantara 3 Pakanbaru di jam 12.00 sanga jam 13.00. Warta berita on patokanna WIB imundurkon satonga jom ima Waktu Mandailing ecekna. Jadi pala madung warta berita jam 12 paintehon satonga jom nai adong mei waktu sumbayang (kotu) Luhur. Pala pas mambege nai tong jam 13.00 ato jam sada madung langsung mei masuk kotu, na bisa ma torus i sumbayang kotu luhur nangkinani, ato dodas idokon sumbayang kotu sajo maia. Pala jam 12 do nangkin tarboto waktu ngun berita, satonga jom iukur natobang tobang mei songoni dua kambalun pusuk abis iarsik marasok.
Anggo dompak di hauma, di kobun ato di saba songon jia manontuhonna waktu luhur. Las niari kehe ma tu metode ni Islam i mulona, asal madung meser sotik halinu ni tungko ato sanga aha na lidang tu arah runcur ni mataniari. Dompak laung ngadong mataniari, najolo adong muse na paboahon bahasona adong lewat kapal terbang jam 12.30 ato tonga sada. Sumbayang maita madung lewatma kapal ninna, madung jam 12 mei Waktu, maksud ni i waktu Mandailing. Kapal terbang na laos get tu Padang ngun Medan mada niroa i etongan elmu bumi na so mangalintas i itaan tele. Asar tong songoni juo ma, pala madung ginjangan halinu pado tungkonai masuk mei kotu Asar. Marlaung ato golap, pangukurna karejo saba mancangkul dua lupak na menek ira-ira 2 x 2 x 3 dos dohot 12 meter parsogi dung mangan kotu lopeh sumbayang. Songoni juo mei di na mangarabi ato manajak kobun tarsaijuo ma ukuranna masuk mei waktu Asar i.
Anggo waktu Maghrib ato kotu magorit na alami tando marayakkonna di arangan mangkuling gayo. Muli ma pala dung mangkuling ia. Satonga jom non di pardalanan, na mangkuling mei silonging. Waktu anggo di jom ima pukul 6.30 potang laos borngin, dos dohot pukul 6.00 waktu setempat, pas mai kotu magorit i. Na lain partandona antong sonja narara ma, ato madung lewat haluang, artina inda habang-kabang be madung songgop tu panjalahan panganon nai. Kotu Isya madung mago sonja narara. Palabatas doma madung jam 7.30 WIB ato jam 7.00 Waktu. Tarboto dei antong jom anggona i kampong do alaki, mangaligi jom langsung atope mambege berita ngun RRI sanga Radio Malaya.
Sada nai na pangabisan manontuon waktu Subuh, dodasna pukul 5.30 ato ato pukul 5.00 Waktu, waktu Mandailing nangkinani. Markabotulan indadong jom di bagas i, mambege sora ni kico-kico adong mei kotu Subuh. Amanna antong marsapa domei tu hombar ato kehe palalu tu musojid an anggo madung nida fajar, di musojidan adong dei na bahang ato jom biasona.
Nangkin madung itoho sotik waktu berita ngun Radio Malaya. Berita sian kalaian umpamo jam 7.00 “waktu kawasan persekutuan dan wilayah yang sewaktu dengannya”, imundurkon jolo sajom tu WIB jadi jam 6.00, baru muse imundurkon satonga jom tu Waktu Mandailing pasna pukul 5.30. Na degesan muse antong gelombang ni radio ni hombar on di itaan i Band 2 dei huingot waktu i. Na bahatan lagu Qasidah i kaluar lau waktu sumbayang di alaian umpamo Bila Petani, Bila Isroil atope Laksana Gunung Tinggi Menjulang.
Ima pambotoan satontang waktu di Mandailing, na bahatan ragomna. Jadina bahat pilian anggo waktu na pas mangaligi jom inda dong dompak. Jadi ipake ma partando na lain nangun alam atope na ngun berita radio. Saima hatana hurang lobi marsipaingotan..ha ha
telah tayang di FB Feb 14
MARCILEK
Oleh : Darwin Nasution
"cilek-cilek kaporeh
pala so tolap marlojong kita leh"
Ngana dapot jau da aso do cilek ato marcilek na mohot di Mandailing. Padohal adong hata marsilat ato marmoncak. Mungkin adong pangaruh ni darek di cilek Mandailing najolo. Ampot halak minang i do marobanna naingkani, harana aliran ni cilek pe ubege linto ato lintau do tari dot jurusna. Na asing antong binege adong muse jurus aliran cimande na ngun tano sunda. Hum olat ni carito ni dongan-dongan doma da songoni, harana anggo panulis pribadi naso unjung do jabat dohot na marsiajar marcilek on. Manonton ato mandongani guru nai mangajar tu kampung na lain ungada telehe dompaki.
Memang na ramian on carito na marcilek on najolo dompak marayak magodang iba, umur SMP ma pasna. Bahat dongan-dongan niba sadongan na dohot marsiajar marcilek. Na bahatan muse tong guruna uida di kampung, generasi pas nai ginjang niba. Marsidok-naidokna mei binege satontang jurus na dompak i parsiajaran alai samo alai. Benna maraliran-aliran i muse adong juo mei na mandok bahasona aliran nai parsiajari nia i mei na beteng na. Inda dapot jiba rarena angke ngana mangarti iba benna so dot i marsiajar. Mang i pakalah guru nami i mai guru ni alai i ninna bage. Tarsongon puji rabar na urang sira mungkin sotik manilai masing-masing aliran.
Carito nai pardok ni masing-masing aliran i mungkin peto, mungkin juo dugaan sajo dei na hum pade. Bope na botul sakali pe niroa, kan nga kabanggaan ni aliran nai patujolo disi. Usaho marsiajar bela diri do so ipake pala adong alak na mangkaru iba, atope mungkin sederhana na sport sanga olahraga manjalahi keringat rutin ben tu hahirasan ni pamatang. Na tanggung dope i biasona kapandean anggo na kecek halobian sajo dope ato marcampur na anggar. Manombo tu anggi nia bage do icubokkon ia.
Tarsongoni ma mungkin inda i sangajo atope i sangajo na marcarito cilek na dompak marlatih on. Salalu marbaur dot promosi dot anggar sotik-sotik. Tai sadeges aha pe aliran, anggo latihanna ngana khusuk ato hum na mardais-dais do songoni ngana dong i jaotna, pas hum na pagatal-gatalkon maia i. Mahir nai so dapot konna latihan dei martaon-taon sampe i turunkon guru hampir sude ilmu nia i baru tardok na mandapot iba. Istimewana binege ngana tu sude murid ibaen na songoni an, margantung pambawaan dot kepribadian marobankon cilek i juo do mungkin dalam pandangan ni guru i.
Angke marsiajar cilek on pe niroa kon marpondasi ikhtiar, sobar dot tawakkal juo do so laung dot rondo roa ni na marobankon nai. Baen pertahanan diri sandiri dontong mulona, bisa juo marguna manjadi benteng ni keluarga, bangso atope ugamo. Inda marsiajar so manganggar sangape mambanding-bandingkon sanga ise nahum jago cilekna. Aliran na dompak i parsiajaran i sanga jia pe na ra dei jago dot hebat asalma khusuk dot rondo roa na ni namarguru i. Anggar dot bangga i ngadong jaot nai salain na sia-sia, na porlu siap mangadopi musu na mangganggu tu masyarakat niba, ido putona.
Tarsongoni ma pangalaman mambege carito na marcilek aliran-aliran di huta, ngun na marsiajar bope ngun guru nai, tapi ngana ungada jabat ba dot iba marsiajar. Domu-domu ni hata dison marsiajar bela diri marcilek on na positif do on salolot i obankon halak nai di dalan na denggan, manghormati satu sama lain na marsiajar bope masyarakat awam. Jadi ma nian halai on na sampe makom parcilek na songon eme mur incat ilmuna marondo roana so tarandalkon tu patitih ni alak na purjolo i, musu inda i jalahan pala marsuo inda i ilakkon.
telah tayang di FB Feb 2014
SI SALAWATI
Oleh : Darwin Nasution
Jegesna binege goar i tele sasambalik, salawat mantong. Sambalik nai mungkin inda, sala si wati. Inda boto ale dongan nadua tolu gorar ni alak on, goar ni binatang don. Binatang aha mai? Di catatan na pangabisan ubaen satontang alak naidoit ni latong, adong mada request di koment sian amangboru niba Kumpul Hsb, anso ibaen jolo ninna carito satontang bodat ato parbodat. Bodat mada si Salawati on, bodat boru-boru pangajaran ni lae niba halak si Natarman di huta najolo. Bodat na menek nadodas hona sintakkon nampunasanai harani na garangan sala buat, tarbuatsa naposo. On ma pamangkal ni carito on, ita pagonop juo dot mangajar bodat inda bisa saro Mandailing kon saro Malayu do, bope na tarmarpasir manombo.
Songon jia na mangajar bodat umumna, ioban halak lae niba on ma tu banjar julu bodat na taranakna on marsiajar mambuat, isapaan jolo arambir ni alak na tarrondo buaton. Biama, harana si Salawati pe memang na urang dope mahirna. "Ayo Panjat", ninna ma muloi lae niba on. Inda "Adope panaek", ninna saro Mandailing tele. Rupa kon bahasa Malayu do mangajar bodat baik i Tamiang, Siabu atope Parlampungan. I patorus kalai dung tolap bodat nai tu mayang nan, "Cari na masak", ninna muloima markorsik. "Cari yang matang", ninna do Malayuna na baik dot benar, beh dot iba pe marpasir ma deba bo. Get ibuatna na poso, "Lain, cari yang lain, yang masak", ninna muse. Guru matematik dentong lae niba on di madrosah nai kampung i an, jadi maklum ma ita ro soni bahasa Malayuna, apalagi mangajar matematik pe saro pangantarna bahasa Mandailing do. Jadi dua profesi ato bahkan tolu profesi nalai bidang mangajar sude, mangajar kalak, mangajar bodat, dot mangajar batang gota pala dompak tempo. Mulak tu na mambuat karambir, i putar si Salawati tong sada na lamun i, tai hama na sohot lala ia, mang pir dot tangkil nai pe sude. Tarhonok so madabusa bope hum sada na parjolo i. Longang nampuna bodat ben jop na roa nia mang malo mandabu, bo nga sajia honok bumbam muse ma dua, get i tinggang doma halai. I ligi ma mandang na hacirlakanna dope ulit nai, na gabur dope niroa i lala si Slawati tangkil nai ima so isarna. Icubo i panampul na dua na pangabisan i, hum na monmonon dope. Tarboto di amang Torkis nampuna harambir bo goyak roa nia. Angke mang 50 taon tu gincat dontong amanta on, ngana searu porlu be disia harambir poso. Manjampal sabai pe anta na tolu kali nai domei sataon ning alak si Munthe.
I suru lae niba on turun si Salawati targan so marmara manambai. "Len ma ibodat mi sada na sala buat i", ning amang Torkis tu alak si Natarman. Na has mada si Salawati mangincopi mon-mon nai da, soni juo tu ujung ni tampuk nai, manis ruangku. Ben tabona ilalana, ro jabat sura-sura an naisangajo nia dei baen disia. Songoni ma torus ioban-obankon kalai bodat on na jot-jotan sala buat. Anggo ninna hubege caritona bope na taranakna, boti boru-boru muse ngadong jaminan rupa momo ra harana adong warna narata i bituanai. Nga pas jau sanga mitos pe on, sirata bitu on nabobalan i ajaran . Tarsarupo mungkin dot anjing ujung iur na bontar i pantangkon kalak mangajarna, dodasan ra an dei ia tu takar.
Harani na sala buat sajo, na jot-jotan hona sintakkon tu toru si Salawati. Ibo do roa mangaligi bodat dot nampunasa nai. Rap-rap loja jadina. Padohal anggo caritona binege na sampe do tolu ratus ribu panuorna baru-baru dapot na lewati. Hum godang dope harga diri ni bodat anggo soni dari pado harga diri ni manusia, ning si Kamek di lopoan . Aso ningia alasanna, angke saratus ribu maia i gadis kalak i suara nia pala satiop pamilu ato pilkada. Boh botul juo analisa ni parpoli itik Kamek Mardia on ni roangku i bagasan lau mondok-ondok au mangaminkonna. Bope na jot-jotan manoskon roa si Salawati, hum pade dope arga diri nia pado halak sakampung na manggadis mura suara di pamilu-pamilu.
Jana mohot mantong sakampung si Salawati, bodat na mangiut tu goarna sala buat karambir. Madung simulasi pe mambuat di toru jolo, inda signifikan parubahan. Nga honok aropku dung jadi bahan pacia-ciahon ni alak tu alak lae niba on, igadis kalai ma si Salawati tu sudagar bodat. Igadis do ngana pola tukar tamba bage umpamo. Adong muse tong di kampung nami i na lewat-lewat gaja na markareta angin, gadisonna manuk dot dodas maroban bodat baen pambuat ni arambir lau marjagal, atope gadison sanga manabusi juo ia bodat na digadis nia alak. Ben na hurang sep on dontong performance ni si Salawati, 100 ribu nai doma laku, ipe ning gaja i baen ayam-ayam dome i soni hatia ra mambuat. Oisdah jatuh total arga nai, ben rata bitua nia, icet gari dot nagorcing martukar dei ruai.
telah tayang di FB Feb 14














