Oleh : Darwin Nasution
O dongan na mamasa, halak sannari on, adong dope le diantaranta na manandai timborang ato te ni miak. Na ingkani manempel mon jadi jagalon ni parjagal miyak manis na ngun jae an ngun Panyabungan, Gunungtua atope parjagal na ngun Mompang. Na biasoan di gang ni Abang-Adek Foto dei halai marjagalna. Singkopna jagalan nalai harambir, miyak manis dot te ni miak manis i timborang goar kerenna. Nga dapot jau bona ni hata na on aso jadi timborang jadina. Tai dongan by the way na taboan on timborang on. Ninna hubege lek mangandung protein dope on, serat dot gulo. Jadi imei so lek adong don ilala manis-manis na. Daya tahan ni on ngan tanggung ra dei 1-2 bulan anggo deges panyimpan nai. Biama antong angkan na tubu sandiri ngun i be jamur umpamo, angke dompak mananak miak i sampe adong timborangna nara dei ruangku lobi suhu 100 derajat. Anggo buka ia tong tangar-tangar ba lek sego juo dei, nga um timborang, aha sajo pe radei sega, harana ro bakteri ato jamur bebas tusi mambucukkonna mulaki. Ima kon isimpan denggan do tartutup so honok tahan.
Ra do ruangku rami dongan-dongan inda be pohom te miak on tie. Angke sejarah mamake miak pentong na miak saring doma sude nimu da, bimoli, sania, hemart atope filma. Inda bahat be mungkin ma manyaksion di inganan na bahat arambir an najolo bahat mei tungku api dot huali na sangat godang partanakan ni miak. Manggaor miak mei sadari paberik tradisional on so tarbutuhan haporluan ni miak di Mandailing. Panulis sajo najolo manyaksion produk na bersahaja on di Mompang i lambung parbalan i. Songon naso sangajo do memang awalna, benna mar ari-ari do iba isi moncot dompak adong kompetisi kiyam antar kecamatan. Anggo nga dompak adong partandingan ja doho marmayam ma iba di sangkuliang Mompang i, tarmasukma panot-noti tukang te ni miak on...eh tukang miak manis on, na marbahan dasar arambir nai paruk dot iporo on.
Arambir ato kalaopo goar latinna Cocos nucifera. L na dung na joman mon manjadi suan-suanan na bernilai komoditas na paten, harana hampir do ninna sude bagian ni arambir on marguna. Jadi ma najolo lambang prestise don ji alak pala bahat batang ni arambirna, oni adong muse umpamo paberik ni miakna. Hasil olahan nai sampe tu te nai pe tabo ipangan. Anggo takar nai ulang bentong idokon, nai ekspor nalai dei tu Medan dung i tutung, ninna jadi bahan baku ni ubat rongit. Marguna sude, ima so i basaan najolo adong Tanaman Serbaguna.
Mananak miak secara tradisional on bahasa anggorisna wet process (proses basah) na langkah pertamana mangkuhur daging ni arambir on. Baru ma dungi iporo--kon na marsiajar dei mamoro arambir so malo mamoro na asing--so kaluar santan nai. Iulakan torus icampur dot aek, iporo sampe ngadong be santanna. Anggo sotik dotong dot tangan soni, pala bahat i poro i bagasan ni baul-baul bayuon, kaluar juo dei tong harana marpori dei. Dung tarporo sude baru ma i robus sampe di huali nagodang on sampe manguap sude aek nai, tinggal miak doma dot te nai. Partandona madung masak, madung lau lom-lom te nai, oni lan gorcing miak hasil na. I usehon mei sudena dot caro manyaringna dot saringan bosi sanga seng dompak sedang milas nai, ulang jabat maborgo tu ra boku mulaki iincop te nai.
Te ni miak on ngana hum au langa na tabo lala na i najolo, si ikan mas pe rupo na dohot-dhotan dei maniru au. Memang ninna benna tinggi i dope proteinna gulaen pe markajiot dope i. Jadi imada dongan dah, manabusi miak dainang najolo di pasar Tamiang sanga Kotanopan lau itabusina dei te nai baen jau pangan-panganon halilian dongan ni kopi paet. Mulak iba sannari tu Mandailing baya ngana dong be timborang ma mayup sude miak manis tradisional i i sorong miak saring. Tai nga mangua i be boep na olat ni sejarah, paboana juo mon najolo adong hasanah nutrisi ampas ni miyak di kebudayaan ni alak Mandailing, timborang ato te ni miak. Lak le baya...




0 komentar:
Posting Komentar