Home » » PANJAGO HARANGAN DI KAWASAN JANTUNG MANDAILING JULU

PANJAGO HARANGAN DI KAWASAN JANTUNG MANDAILING JULU


Mangecekkon harangan di kawasan jantung (lebensraum) Mandailing Julu, tolama idokkon marhubungan mei dot penduduk asli ato tulen (indegenous peoples) na manjago harangan na nidok nangkinani. I bagasan kawasan harangan na vital i ligin sian posisi nai, balakangan masyarakat on songon na i bantu? Lembaga Swadaya Masyarakat (LSM) na peduli lingkungan, dokon majolo contona Batangpungkut Green. Tai au inda dapot ulala sanga botul hajat nalai on, judulna pe songon na berbau asing boti, mabiar au inda botul murni lingkungan advokasi nai, adong porlu ni alai sandiri tu ruar nagori, umpamo manjalahi dana baen tu pribadi.

Harangan kawasan jantung Mandailing Julu ima tardokma harangan di bagian tonga na dihapit ni Aek Pungkut dot Aek Batanggadis. Luok on mandapot parate-ate on na khusus sian pecinta lingkungan hidup, harani parsego ni harangan di kawasan jantung on tola ma idokon tomet ni keseimbangan Aek Batanggadis sampe tu hilir nai. Alasanna harana tata air (hidrologi) i Mandailing Julu bagian tonga on madung taratur on alamiah ngun narobi, ambaen na ijago denggan oleh halak Mandailing di huliling ato na mian di bagasan ni harangan na i makasud i. Rura-rura na marmuara tu Aek Pungkut dot Aek Batanggadis totop maraek sapanjang taon, soni juo batang aek na godang na dua i, harani ulu nai masuk kawasan jantung na tarjago alamiah na.

Tulisan on ibaen manjadi pengetahuan satontang lokasi sebaran penduduk asli na, di bagasan ato di sahuliling harangan kawasan jantung, atope sotik mengenai sistem hutan kerakyatan ni penduduk asli on na i baen nalai secara tradisional.

IJIA MA GEOGRAFI NA?
Tarsongon geografi ni penduduk asli na imaksud ima nadong di antara ni sabuk lintas Muarapungkut - Simpang Banyak mardomu tu Pakantan di sabola selatan dohot Muarapungkut – Pakantan mangalewati jalan lintas Sumatera masuk tu jalan kabupaten di Muarasipongi malua tu Pakantan juo di sabola selatan; ato songon nai dok di ginjang nadong di Daerah Aliran Sungai (DAS) Aek Pungkut dot Aek Batanggadis. Arahna laos tu ginjang di harangan na domu-mardomu muloi sian Tor Sijanggut di Muarapungkut dot sekitar nai sampe tu Gunung Kulabu di Pakantan. Aso ma Muarapungkut patokan hita baen, harana disi ma muara ni Aek Pungkut mardomu manyarsar tu Batanggadis. Harangan sian Muarapungkut sampe tu Gunung Kulabu an pala ita baen garis marbontuk mon songon huruf "O" ima jantung na nidok nangkinani. Dalan godang pe di kawasan na i kaji on mardomu ma di Muarapungkut dot di Pakantan songon na mangalingkar. Pala itoho goar ni kampungna ima sian Muarapungkut tu sada arah di selatan ima Hutapungkut (Jae, Tonga, Julu), Sipalupuk, Tolang, Habincaran, Alahan Kae, Hutanagodang, Simpang Banyak malua tu Pakantan. Sada arah nai di utara ima Muaratagor, Tamiang, Usortolang, Muarabotung (simpang na sian Muarabotung adong i bagasan ni arangan i alak Ulu goar ni kampung nai Aek Botung), Botung, Tobang, Muarasipongi (mayoritas alak Ulu), Kampung Pinang, Simpang Mandepo, mardomu muse tu Pakantan.
Harangan di kawasan jantung Mandailing Julu on, madung manjadi habitat ni penduduk asli sukubangsa Mandailing mon dot sukubangsa Ulu (adong kajian mandokon halai on mandailing na hum tobang) muloi sian najolo, di bagasan ato di humaliang ni harangan on. Suku bangsa penduduk asli on indabe nian na mangembara (nomaden) on be, madung manotop (residence) mon di kampung-kampung. Madung i tahap mengelola harangan anso marproduksi doma, madung lewat tahapan ni sukubangsa na berkelana mangaropkon kemurahan ato berkah na i lehen ni alam. Kegiatan manyuani (bercocok tanam) doma disi, muloi sian suan-suanan na marumur pondok di antara ni harangan i umpamana kacang, jegang, eme hauma, lasiak, seledri, hunik, pege, hasior, siala dohot na asing, sampe tu suan-suanan na marumur panjang songon coklat, kulit manis, gota ato hapea, joring, parira, sibodak, pisang, tarutung, dot na lain-lain. Alat-alat nai pargunahon pe sederhana dope samisal goluk, pacul, rimbas, tumbilang atope piso guris alias piso takik.
Jadi wajar dope tardokon inda na ieksploitasi alam nai sampe inda seimbang harani mambaen lahan pertanian mangalobi i bolakna. Antong madung tarbatas muse ma nabisa dibudidayahon tiop-tiop rumah tangga alak Mandailing dot alak Ulu on harani madung honok on tarsangkut kepemilikan. Kajian ni Chayanov (1991) masyarakat-masyasakat songon alak kita on, inda nangkan marproduksi marlobi-lobi sian porlu di ngolu-ngoluna dina mamamfaatkon atope mangolah alam lingkungan, terutama harangan on.

SISTEM HUTAN KERAKYATAN
Sistem hutan kerakyatan on konsep ni pamarentah don maradu tu konsep ni LSM. Makasudna na ima manjago harangan idiama sindok i masyarakat i bagasan ato humaliang ni harangan ma na manjadi aktorna. Di harangan nai karejohon atope na nimamfaatkon sumber daya na disi untuk pemenuhan haporluan ngolu-ngolu, baik sumber daya na i lehen ni alam, bope na iusahoon. Bope adong usaho-usaho na dibaen ni jolma disi totop do na marhubungan dohot pelestarian alam. Usaho-usaho tani di bagasan ni arangan on, biasona diarahkon LSM, tarsongoni ma konsep nai. Tai di harangan kawasan jantung Mandailing Julu on inda dong dope huboto na juguk anggo tu luok utara Muarapungkut sampai Pakantan na mangalewati lintas Sumatera lalu tu Morsip torus tu Pakantan. Adong di sabola selatan, ima na i singgung sotik di ginjang Batangpungkut Green, songon marmuatan asing di pangkilalan niba. Gari  muncul na sian masyarakat adat di kampung-kampung do dikoordinasion, misalna revitalisasi Naposo Bulung. Halai on di ligi mampu don mambaen upaya advokasi tu harangan ni tiop-tiop kampung na adong di sangkuliang ni kawasan jantung on. Anggo tarsongon padomu ato panyamo ni pandangan tu pelestarian on, aktor intelektual na sian masyarakat on juo do nadiharopkon mambaen LSM na. Halai on na manjadi think thank na, sian sarjana-sarjana lokal na di jaman sannari on madung bahatmon na mian di kampung pe. Tarsongon ajang ni alai juo marbakti tu daerah ni alai, tarutamo marurusan dohot manjago harangan kawasan jantung on.
Hal on dimaksudkon, antargan so harangan kawasan jantung on, adong mangusulkon pambebasanna manjadi kawasan tambang, tarsongon na di Hutabargot i. Aso do adong kekhawatiran disi? Indape tarboto na bahat sere di  jae dot di lambung ni harangan kawasan jantung on, madung tarida dot tarbonggal mon tu jia-jia nadong serena, ima nanidok di Tombang an, didolok ni Muarabotung sabola utara, ato tar didolok ni Sipalupuk pala manyiborang Aek Pungkut. Tombang sere paninggalan ni Bolanda, tarpaksa morot dot i tinggalkon dung mardeka Indonesia on. Marsere dei ruai saderetan pegunungan (tor) i? Tai ime so murmabolak sajo ilaplap asing i di Freeport, ato di itaan SMM, ijajar-ijajar lek marsere. Inda be parjamitaan anggo sere disi. Bukti na lain ima tarida sian bahatna sere na mandarat jadi rosoki ni panggore di batang aek na dua i.
Sobob na lain so hita tekankon upaya penjagaan secara tradisional harangan ni kawasan jantung on, hita dei dabo humboto masalahna, dot gunana jita. Hum na intensip sajo dope najolo jadi hauma hampir sude daerah i saira taon 1980 ma terakhir, dung i tinggalkon maruba ma manjadi hutan ilalang bokas ni hauma on. Sanga sian jia asal ni api na dodasan mosok i, tarida umpamana ngun Hutapungkut dot Tamiang pabalik-balik. Balakangan dung isuanan mulak dot tanaman keras utamona hapea dot kulit manis, tutup mantong jadi harangan dot deges nida.
Saotik catatan, aso mantak na marhauma i, padohal bisa manjadi sumber makanan pokok, ima danon hauma (danon na tabo, narara, marvitamin). Awal 1980-an manurut pangamatan ni penulis, muloi ma markurang tenaga kerja alaklai di kampung-kampung harani bahatna na mangaranto, lopus tu ari sadari on. Mantak ma na marhauma, bolas di dok na sakali tinggal do sude kobun i, sadao-dao mata mamandang. Adong ma torus daya pikat no kota manjadi destinasi pandaraman songon na marsormin tu hamarhasilan ni nakehe parjolo. Manaburma poso-poso i tu Medan, Jakarta, Bandung bahkan Malaysia.
Mulak tu ponting ni harangan na ginjang on, Muloi sian Muarapungkut sampe tu Pakantan, pala nga tarjago, ra sarap magodang tokinnai Aek Pungkut dot Batanggadis, rondam mon sude saguman kampung di sepanjang DAS ni aek na dua on, apalagi lewat Muarapungkut tu jae, dugaan ni penulis nangkan na lipung mon bonom inda martompa anggo banjir. Pangamatan ni Darwin (1997) parrondam ni lintas timur Sumatera di Jambi, Riau dan perbatasan Sumatera Utara sannari harani sego ni harangan kawasan jantung Sumatera, ima harangan muloi sian Sibinail sampe Kiliran Jao (Jambi). Tarsongoni mada analogna tu harangan kawasan jantung  di Mandailing Julu. Ulang be se na targoda tu na marsifat jangka pondok, misalna harani sere. Angke na tardok dei na get maninggalkon hamatean di anak dot pahompu saulakon. Cukup ma ruangku sego ni harangan bersama ni alak Madina sambalik dot halak Riau balik ngun adun, madung taraso akibatna di Manyabar tarbaru dope tarjadina.

PANUTUP NA
Areal harangan kawasan jantung Mandailing Julu, na tardok harangan produksi dohot harangan na asli primer pala nadong, on ma panyangga tata hidrologi air na sangat ponting. Harangan na strategis on ma na manjamin tata air dao di hulu ni Batanggadis an, na manjago puluhan bahkan ratusan kampung di sepanjang DAS sampe tu hilir na paling dao di Muara Singkuang sian rondaman ni banjir pala ro musin parudan, oni totop maraek bope logo.
Manjago harangan kawasan jantung on, inda tarsarakkon i sian partisipasi ni penduduk asli na tarida marsistem hutan kerakyatan na khas. Na biaso puna kearifan tradisional di na tardok pamamfaatan lingkungan di humalaing nia, tontu juo tarmasuk harangan. Revitasasi ni pranata na muncul sian masyarakat umpamana Naposo Bulung urgen ma hatiha on. Itamba dot munculna LSM lokal na mangalaksanahon sistem koordinasina tu kampung-kampung so sarupo parbinotoan i satontang porlu ni pelestarian ni harangan kawasan jantung Mandailing Julu on. Lembaga on ma na mangalehen pendidikan lingkungan tu masyarakat satontang harangan, dohot manjalahi dana operasional naso mangikat ngun masyarakat umum. Tujuanna anso mandiri inda terikat dana ato politis sanga tu ise sajo pe, jadi inda dong dalan imamfaatkon tu tujuan na lain. Kon tulen do niat manjago lingkungan harangan on untuk haporluan ni anak dot pahompu di hapudian ni ari (foto: grup fb HALAK TANAGODANG, masih termasuk harangan kawasan jantung).


0 komentar:

Posting Komentar

 
Support : Your Link | Your Link | Your Link
Copyright © 2013. DARWIN SUTIMIANG - All Rights Reserved
Template Created by Creating Website Published by Mas Template
Proudly powered by Blogger